قالب وردپرس
 

معرفي موزه جانورشناسی کشاورزی "ايران"

"Agricultural Zoology Museum of "IRAN

ا امروزه موزه هاي تاريخ طبيعي به لحاظ نگهداري ذخاير زيستي هر مرز و بوم و نقش سازنده آنها در گسترش جنبه هاي آموزشي و مطالعات تحقيقاتي از اهميت و جايگاه ويژه اي برخوردار هستند. همزمان با شروع فعاليت آزمايشگاه های تحقيقات جوندگان و پرندگان، سنگ بناي موزه جانورشناسي کشاورزي در نیمه دهه 1330 شمسی گذاشته شد (اولین نمونه مربوط به سال 1336 می باشد). حدود نیم قرن، موزه جانورشناسي عمدتا دربرگيرنده مجموعه هاي جوندگان و پرندگان بود. در سال 1393، کلکسيون هاي کنه ها، عنکبوتها و حلزونها و رابها، همچنین کلکسیون محتویات ریمه پرندگان شکاری نیز به این موزه اضافه شد. کلکسیون های نگه‌داري شده در اين موزه، علاوه بر آن كه نمونه‌هاي ارزشمندي از تنوع زيستي كشور به حساب مي‌آيند، از اهميت بالاي اقتصادي در كشاورزي ايران برخوردار هستند.
نمونه هاي تاکسیدرمی شده پرندگان و پستانداران اين موزه همانند موزه هاي اروپايي داراي کارت مشخصات بوده، نمونه های عنکبوتها، حلزونها و رابها در شیشه نگهداری شده و اسلايدهاي کنه ها هم هر يک داراي برچسب مخصوص خودشان هستند. نمونه هاي موجود در اين موزه داراي کد عمومي ZMP (Zoology Museum of Plant Protection) هستند. نمونه هاي جوندگان با کد Rd (Rodentia)، پستانداران با کد Ma (Mammalia)، پرندگان با کد Av (Aves)، محتویات ریمه پرندگان شکاری با کد Bp (Bird pellet)، کنه ها با کد عمومي Ac (Acarida)، عنکبوتها با کد Ar (Aranea) و حلزونها و رابها با کد Ga (Gastropoda) مشخص شده اند. بانک اطلاعات اين نمونه ها (بجز کنه ها) نیز تکمیل شده است.
برخي از اهداف مهم موزه جانورشناسي کشاورزي:
• تکميل نمونه هاي موزه و تهيه مجموعه اي ارزشمند و پويا در ارتباط با جانورشناسي کشاورزي از نقاط مختلف سرزمين ايران.
• تامين اهداف پژوهشي به منظور شناسايي و مطالعه دامنه انتشار جغرافيايي گونه هاي مفيد و مضر در کشاورزي.
• انتشار مقاله، کتاب و بروشورهاي آموزشي و ترويجي در ارتباط با جانورشناسي کشاورزي.
• تامين اهداف آموزشي به منظور ارتقاي سطح علمي دانش آموزان و دانشجويان.
مجموعه جوندگان و پستاندارن
جوندگان بزرگترين راسته پستانداران را تشکيل مي دهند و يکي از مهمترين آفات محيطهاي کشاورزي و انساني مي باشند. مجموعه جوندگان از ابتداي تاسيس انستيتو بررسي آفات يکي از مهمترين مجموعه هاي موجود در موسسه بود که به همراه مجموعه پرندگان موزه جانورشناسي را تشکيل مي دادند. تهيه اين مجموعه مرهون زحمات مرحوم فيروز تقي زاده متخصص جوندگان و در عين حال از روسای اين موسسه بود. همچنين آقايان اميرهوشنگ وزيري و فريدون نظري در تکميل اين مجموعه تلاش نمودند. با توجه به بررسي‌هاي فونستيك جوندگان و ضرورت نگه‌داري نمونه‌هاي جمع آوري شده، راسته جوندگان با حدود 680 نمونه و 41 گونه يکي از مهم‌ترين بخش¬هاي اين موزه بوده و در حال حاضر كامل‌ترين كلكسيون فون جوندگان كشور به شمار مي‌رود. بخشي از اين مجموعه مربوط به جمجمه جوندگان استخراج شده از پلت جغدها و پرندگان شکاري مي باشد. همچنين، 110 نمونه از 33 گونه پستاندار ديگر (که شامل خرگوشها و حشره خواران نيز مي باشد) در اين موزه وجود دارند. قسمت اعظم اين نمونه ها از داخل کشور جمع آوري شده اند اما تعدادي از نمونه هاي موجود از کشورهاي اروپايي است. مجموعه جوندگان در دو بخش ارائه شده است: نمونه پوست تاکسيدرمي شده جوندگان و نمونه جمجمه جوندگان.
مجموعه پرندگان
راه اندازي اين مجموعه مرهون خدمات شايسته مرحوم جناب آقاي ميرابوالفضل مبيني، رييس اسبق بخش و بنيانگذار تحقيقات پرندگان در كشاورزي در موسسه مي‌باشد. اين مجموعه و مجموعه جوندگان از ابتداي دهه 1340 سنگ بناي موزه جانورشناسي را تشکيل مي دادند. در راستاي اهداف مورد نظر، کلکسيون پرندگان به وجود آمد و نمونه هاي از گونه‌هاي مختلف تهيه شد. از اواسط دهه 1330 شمسي، با اجراي طرحهاي جمع‌آوري و بررسي فون پرندگان كشور (مبيني، 1353) كلكسيوني از گونه‌هاي مختلف تهيه شد. در حال حاضر، حدود 370 نمونه پرندگان تاكسيدرمي شده مربوط به مناطق مختلف كشور، از 122 گونه شناسايي شدند كه يکي از مهمترين مجموعه هاي شناخته شده پرندگان در ايران مي‌باشد.
مجموعه محتویات ریمه پرندگان شکاری
از ابتداي دهه 1380 شمسي مجموعه محتويات ریمه (pellet) پرندگان شکاري بخصوص جغدها به همت آقاي ابوالقاسم خالقي زاده به اين مجموعه اضافه گرديد که شامل جمجمه پرندگان، جوندگان و دیگر بقایای جانوری است که از پلت جغدها استخراج شده اند. در حال حاضر حدود 1500 نمونه مربوط به 21 گونه در این مجموعه نگهداری می شود.
مجموعه کنه ها
کنه ها از رده عنکبوت مانندها Arachnida از شاخه بندپايان Arthropoda مي باشند. تعداد اسلايدهاي اين مجموعه حدود 10000 برآورد مي شود. اين مجموعه شامل نمونه هايي در زمينه کنه هاي گياهان زراعي و باغي، کنه هاي شکارگر، کنه هاي انباري، و کنه هاي لانه جوندگان و پرندگان مي باشد. نمونه هاي کنه موجود عمدتا توسط آقايان خليل منش، خسروشاهي، پارسي و دانشور و سرکار خانمها فريبا اردشير، پروانه برادران و مريم رضايي جمع آوري شده اند. در مجموعه کنه ها، نمونه کنه هاي مفيد و مضر از دو بالاراسته Acariformes و Prasitiformes و راسته هاي Mesostigmata، Sarcoptiformes و Trombidiformes مي باشند.
مجموعه عنکبوتها
با آغاز فعاليت آزمايشگاه عنکبوتها از سال 1376، بتدريج مجموعه عنکبوتها شکل گرفت. اين مجموعه در سال 1393 به صورت منجسم در موزه جانورشناسي کشاورزي کشور مورد بهره برداري قرار گرفت. نمونه هاي اين مجموعه عمدتا توسط سرکار خانمها فريبا مظفريان و صحرا قوامي از استانهاي مختلف کشور تهيه شده اند. در اين مجموعه 134 نمونه از 84 گونه عنکبوت وجود دارد که برخي از نمونه ها داراي ميکرويال حاوي علائم نر و ماده بودن آنها مي باشد . چک ليست عنکبوتهاي نگهداري شده در اين موزه نيز تهيه گرديد.
مجموعه حلزونها و رابها
آزمايشگاه حازونها و رابها نيز فعاليت خود را از ابتداي دهه 1350 توسط عبدالغفور ميرزايي و مرحوم فرنگيس صبري شروع کرد و پس از حدود دهه وقفه در ابتداي 1370 فعاليت خود را مجددا آغاز کرد. نرم تنان (Mollusca) بعد از بندپايان (Arthropoda) دومين شاخه بزرگ عالم جانوري است که داراي تنوع گسترده اي مي باشند و ريشه در دوره کامبرين (بيش از 600 ميليون سال پيش) دارد. گونه هاي مختلف آن آبزي يا خاکزي است. حلزونها داراي صدف يا پوسته سخت (shell) ولي رابها داراي پوسته تحليل رفته در زير جبه (mantle) مي باشند. مجموعه حلزونها و رابها در سال 1393 با 47 نمونه از 30 گونه حلزون و راب که توسط سرکار خانم الهام احمدي جمع آوري و شناسايي گرديده است در موزه جانورشناسي کشاورزي کشور مورد بهره برداري قرار گرفت.
غرفه جانورشناسي نمايشگاه دائمی موسسه تحقيقات گياهپزشکي کشور
غرفه جانورشناسي نمايشگاه موسسه تحقيقات گياهپزشکي کشور در سال 1387 همراه با بقيه بخشهاي موسسه تحقيقات گياهپزشکي راه اندازي شد. علاوه بر نمونه هاي نگهداري شده در اين موزه، نمونه هايي از علايم خسارت هر يک از گروههاي جانوري، وسايل و ابزارهاي مورد استفاده در نمونه برداري يا روشهاي کنترل آنها در کشاورزي در غرفه جانورشناسي موسسه گياهپزشکي در معرض نمايش گذاشته شده است.